بسیاری از مادران پس از این عمل با احساس فشار، سنگینی یا سفتی در ناحیه شکم روبهرو میشوند و معمولاً نمیدانند کدام بخش از این احساسات طبیعی و کدام نشانه یک مشکل احتمالی است. سزارین یک جراحی چندلایه است که در آن عضلات، پوست و بافتهای عمقی شکم تحت تأثیر قرار میگیرند. ترمیم بافتها، التهاب طبیعی پس از عمل، انقباضات رحم و حتی کشیدگی پوست پس از بارداری میتوانند سفتی شکم را ایجاد کنند و این وضعیت معمولاً در چند هفته اول کاملاً طبیعی است. با این حال برخی علائم مانند درد شدید، تب، قرمزی قابل توجه یا ترشح از محل بخیه میتوانند نشانه عفونت، چسبندگی یا اختلال در روند ترمیم باشند. شناخت تفاوت بین علائم طبیعی و هشداردهنده کمک میکند مادر با آرامش بیشتری این دوره را طی کند و در صورت نیاز بهموقع به پزشک مراجعه کند. در این مطلب به تمام جوانب این موضوع پرداختهایم تا مسیر ریکاوری برای شما روشنتر و مطمئنتر شود.
چرا شکم پس از سزارین سفت و کشیده میشود؟
سفتی و کشیدگی شکم بعد از سزارین یکی از شایعترین احساساتی است که بیشتر مادران در هفتههای ابتدایی تجربه میکنند. این حالت معمولاً طبیعی است و به دلیل مجموعهای از تغییرات داخلی و فرایندهای ترمیمی ایجاد میشود. مهمترین دلایل عبارتاند از:
ترمیم عضلات شکم
در حین عمل، عضلات کنار زده میشوند. پس از جراحی این عضلات برای بازگشت به حالت طبیعی دچار انقباض و اسپاسم میشوند که حس سفتی ایجاد میکند.
التهاب طبیعی بعد از جراحی
التهاب، تجمع مایعات و تورم اطراف زخم بخشی از روند ترمیم است و شکم را سفتتر از حالت معمول میکند.
ترمیم لایههای داخلی
رحم، فاشیا و بافتهای عمقی در حال ترمیم هستند. و این فرایند کشش و فشار داخلی ایجاد میکند.
انقباضات پس از زایمان
رحم برای کوچک شدن دوباره منقبض میشود و این انقباضات میتوانند حس تیرکشیدن یا سفتی زیر شکم ایجاد کنند.
کشیدگی پوست و بافت همبند
پوست در دوران بارداری کاملاً کشیده میشود و پس از عمل کمی زمان لازم دارد تا به حالت قبلی بازگردد. این فرایند همراه با احساس کشیدگی است.
کاهش فعالیت بدنی
استراحت و کمتحرکی بعد از جراحی باعث خشکی و سفتی عضلات شکم میشود.
استفاده از بخیه داخلی و خارجی
بخیهها کشش طبیعی بافت را تغییر میدهند و تا زمان جذب یا ترمیم کامل، احساس سفتی ایجاد میکنند.
سفتی شکم چه مدت ادامه دارد؟
سفتی شکم بعد از سزارین در بیشتر مادران طی چند هفته بهتدریج کمتر میشود. الگوی عمومی آن به این شکل است:
هفته اول
بیشترین شدت سفتی، کشیدگی و احساس فشار در ناحیه شکم، التهاب طبیعی جراحی و انقباضات رحم معمولاً در همین دوره بیشترین نقش را دارند.
هفته دوم تا چهارم
سفتی شکم بهطور محسوسی کاهش پیدا میکند. بیشتر مادران در این هفتهها احساس سبکتر شدن و کاهش کشیدگی را تجربه میکنند، اما هنوز هنگام حرکت یا خنده ممکن است کمی فشار یا سفتی حس شود.
ماه دوم (۴ تا ۸ هفته)
بیشتر زنان تا پایان هفته ششم تا هشتم سفتی قابل توجهی ندارند و عضلات و بافتها انعطاف بیشتری پیدا میکنند. این زمان معمولاً نقطه بازگشت بدن به شرایط طبیعی است.
تا سه ماه
در برخی مادران مخصوصاً اگر زایمانهای متعدد داشته باشند یا بافت اسکار بیشتری داشته باشند، سفتی خفیف ممکن است تا سه ماه طول بکشد و همچنان طبیعی محسوب میشود.
سفتی شکم معمولاً طی چند هفته کاهش مییابد و روند ترمیم به شرایط بدن و کیفیت مراقبت پس از عمل بستگی دارد. اگر در مراحل اولیه بارداری هستید و برای آگاهی این مطلب را مطالعه می کنید نگران این مسئله نباشید چون معمولا این سفتی و کشیدگی طبیعی است که می توانید با مشاوره با یک پزشک متخصص زنان و زایمان این نگرانی خود را از بین ببرید همچنین اگر می توانید از به دنبال انجام سزارین در یزد هستید و به دنبال انتخاب یک پزشک متخصص و با تجربه هستید پیشنهاد ما به شما دکتر مریم صادقیان متخصص زنان و زایمان است.
چگونه میتوان سفتی و کشیدگی شکم را کاهش داد؟
با چند اقدام ساده میتوان التهاب را کم، حرکت را راحتتر و روند بهبود را سرعت بخشید. مهمترین و مؤثرترین روشها عبارتاند از:
پیادهروی سبک روزانه: حرکت ملایم گردش خون را بهتر میکند و التهاب و خشکی عضلات را کاهش میدهد.
کمپرس گرم ملایم: گرمای ملایم اطراف شکم اسپاسم عضلات و احساس سفتی را کم میکند.
هیدراته ماندن و تغذیه مناسب: آب کافی و غذاهای ضدالتهاب به بهبود سریعتر و کاهش ورم شکم کمک میکنند.
پوشیدن گن طبی مخصوص سزارین: گن با ایجاد حمایت و فشار یکنواخت میتواند میزان سفتی شکم را کم کند.
اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین: بلند کردن وزن اضافی به عضلات فشار وارد میکند و خطر سفتی شدید یا فتق را افزایش میدهد.
نشستن و برخاستن صحیح: حرکت صحیح بدن مانع کشش بیش از حد عضلات و تشدید سفتی میشود.
تمرینات مخصوص بعد از هفته ششم: تمرینات سبک تقویتی پس از تأیید پزشک به بازسازی عضلات و کاهش سفتی کمک میکند.
استراحت کافی اما نه مطلق: استراحت همراه با کمی تحرک روند ترمیم را سرعت میبخشد و سفتی را کاهش میدهد.
چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه شود؟
سفتی شکم بعد از سزارین معمولاً طبیعی است و طی چند هفته کمتر میشود، اما برخی نشانهها میتوانند خبر از عفونت یا اختلال در ترمیم بدهند. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. نشانههای مهمی که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند عبارتاند از:
تب بالای ۳۸ درجه: وجود تب همراه با سفتی شکم معمولاً یکی از مهمترین علائم عفونت داخلی یا عفونت محل بخیه است.
درد شدید یا رو به افزایش: اگر سفتی شکم با درد تیز، غیرقابل تحمل یا بدترشونده همراه باشد و با مسکن بهتر نشود، باید بررسی شود.
قرمزی، گرمی یا تورم شدید اطراف بخیه: این نشانهها معمولاً بیانگر التهاب غیرطبیعی یا عفونت هستند و نیاز به مراجعه فوری دارند.
ترشح بدبو، چرکی یا خونآلود از محل زخم: هرگونه ترشح غیرطبیعی همراه با سفتی شکم باید جدی گرفته شود.
برجستگی موضعی و دردناک: برآمدگی مشخص که با سرفه یا ایستادن بیشتر میشود میتواند نشانه فتق باشد.
تهوع، استفراغ، نفخ یا عدم دفع گاز: این علائم همراه با سفتی شکم میتوانند نشانه مشکلات گوارشی مانند انسداد روده باشند.
بازگشت یا تشدید ناگهانی سفتی پس از بهبود اولیه: این وضعیت غیرطبیعی است و باید بررسی شود.
ادامه سفتی بیش از سه ماه: اگر سفتی طولانیتر از حد معمول باشد، احتمال چسبندگی داخلی یا اختلال در ترمیم مطرح میشود.
توصیه های پایانی
سفتی و کشیدگی شکم پس از سزارین معمولاً طبیعی است و ناشی از ترمیم لایههای داخلی، التهاب جراحی، انقباضات رحم و کشیدگی پوست است. این حالت طی چند هفته کاهش مییابد و با رعایت مراقبتهایی مثل پیادهروی ملایم، تغذیه مناسب و پرهیز از فعالیت سنگین میتوان روند بهبود را سریعتر کرد. با این حال بروز علائمی مانند تب، درد شدید، قرمزی یا ترشح غیرطبیعی نیاز به مراجعه سریع به پزشک دارد. شناخت این تفاوتها به مادر کمک میکند دوره ریکاوری را با آرامش و ایمنی بیشتری طی کند.