در مطب، یکی از پرتکرارترین جملههایی که از بیماران میشنوم این است: «دکتر، من که هیچ علامتی نداشتم؛ چطور ممکن است مشکل قلبی داشته باشم؟»
این سؤال، یک نکته مهم را درباره بیماریهای قلبی نشان میدهد؛ اینکه همیشه اولین نشانه بیماری، درد شدید یا یک اتفاق ناگهانی نیست. گاهی تغییراتی در بدن سالها قبل از بروز علائم جدی شروع شدهاند و اگر به موقع شناسایی نشوند، میتوانند سلامت قلب را تهدید کنند.
من، دکتر هومان کاظمی، متخصص قلب و عروق، در سالهای فعالیت پزشکی بارها با بیمارانی مواجه شدهام که اگر بررسیهای لازم را زودتر انجام میدادند، میتوانستند بسیاری از نگرانیها و عوارض آینده را کاهش دهند. نگاه من به سلامت قلب همیشه فقط درمان یک بیماری نبوده است. قلب یک سیستم پیچیده است که تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند فشار خون، دیابت، چربی خون، سبک زندگی، استرس و عوامل ژنتیکی قرار میگیرد. بنابراین مراقبت از قلب باید قبل از ایجاد مشکل جدی آغاز شود.
امروزه نگاه ما در پزشکی قلب و عروق تنها به درمان بیماری محدود نمیشود. هدف اصلی این است که بتوانیم قبل از ایجاد آسیبهای جدی، عوامل خطر را شناسایی کنیم و به بیماران کمک کنیم مسیر سالمتری را برای آینده خود انتخاب کنند.
چرا پیشگیری مهمتر از درمان دیرهنگام است؟
در پزشکی قلب و عروق، زمان اهمیت زیادی دارد. بسیاری از بیماریهایی که امروز به عنوان گرفتگی عروق، نارسایی قلبی یا مشکلات قلبی میشناسیم، نتیجه فرآیندی هستند که از مدتها قبل در بدن آغاز شدهاند. برای همین همیشه به بیمارانم تأکید میکنم که سلامت قلب فقط به زمانی مربوط نیست که علامتی ایجاد شده باشد. کنترل فشار خون، بررسی قند خون، توجه به چربی خون و انجام ارزیابیهای لازم، بخش مهمی از مراقبت از قلب هستند.
فشار خون؛ عددی که نباید ساده از کنار آن عبور کرد
یکی از شایعترین عواملی که سلامت قلب را تهدید میکند، فشار خون بالا است. مشکل فشار خون این است که در بسیاری از افراد بدون علامت پیش میرود، اما در همین زمان میتواند به تدریج روی قلب و عروق اثر بگذارد. به همین دلیل، کنترل فشار خون فقط برای پایین آوردن یک عدد نیست؛ هدف اصلی، کاهش فشاری است که در طول سالها میتواند به سیستم قلبیعروقی وارد شود.
زمانی که فشار خون برای مدت طولانی کنترل نشود، قلب مجبور است برای پمپاژ خون فشار بیشتری تحمل کند. این شرایط میتواند به مرور باعث تغییر در ساختار قلب، ضخیم شدن عضله قلب و افزایش خطر مشکلاتی مانند بیماری عروق کرونر و نارسایی قلبی شود.
از نظر من به عنوان متخصص قلب و عروق، کنترل فشار خون فقط به پایین آوردن یک عدد روی دستگاه فشارسنج محدود نمیشود؛ بلکه هدف اصلی، محافظت از قلب، عروق و سایر اندامهای حیاتی بدن است. مصرف صحیح داروهای تجویز شده، کاهش مصرف نمک، فعالیت بدنی مناسب و پیگیری منظم وضعیت فشار خون، بخش مهمی از مسیر کنترل این بیماری هستند.
دیابت و قلب؛ ارتباطی که نباید نادیده گرفته شود
امروز دیگر دیابت را فقط یک بیماری مرتبط با قند خون نمیدانیم. تجربه و مطالعات پزشکی نشان دادهاند که دیابت میتواند ارتباط مستقیمی با سلامت عروق و خطر بیماریهای قلبی داشته باشد. در بیماران دیابتی، بررسی وضعیت قلب، فشار خون، چربی خون و عملکرد کلیه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تصمیم درمانی باید بر اساس شرایط کامل هر بیمار گرفته شود، نه فقط یک عدد آزمایشگاهی.
در بیماران مبتلا به دیابت، نگاه ما باید جامع باشد. یعنی علاوه بر کنترل قند خون، باید وضعیت فشار خون، چربی خون، عملکرد کلیه و سلامت قلب نیز بررسی شود. در سالهای اخیر، برخی داروهای دیابت توجه متخصصان قلب را نیز به خود جلب کردهاند؛ زیرا بررسیها نشان دادهاند بعضی از این داروها میتوانند در شرایط خاص، علاوه بر کنترل قند خون، اثرات مهمی بر سلامت قلب داشته باشند. با این حال، تصمیمگیری درباره مصرف هر دارو باید بر اساس شرایط هر بیمار، سابقه بیماری، عملکرد کلیه، وضعیت قلب و سایر عوامل خطر انجام شود.
چربی خون؛ چرا کنترل کلسترول برای قلب اهمیت دارد؟
چربی خون یکی دیگر از عوامل مهم در سلامت قلب و عروق است. افزایش LDL یا همان کلسترول بد میتواند باعث تجمع چربی در دیواره رگها شود؛ فرآیندی که به مرور زمان میتواند باعث تنگ شدن عروق و کاهش جریان خون شود.
این تغییرات میتوانند زمینهساز بیماریهایی مانند گرفتگی عروق قلب و سکته قلبی باشند. یکی از سوالات پرتکرار بیماران درباره داروهای کاهشدهنده چربی خون، تأثیر آنها بر عضلات است. برخی افراد هنگام مصرف این داروها نگرانیهایی درباره درد عضلانی یا احساس ضعف دارند. در چنین شرایطی، بررسی دقیق وضعیت بیمار اهمیت دارد. انتخاب دارو، میزان مصرف و ادامه یا تغییر درمان باید با توجه به شرایط فرد انجام شود و نمیتوان برای همه بیماران یک تصمیم مشابه گرفت.
هدف از بررسیهای قلبی چیست؟
بررسیهایی مانند نوار قلب، اکو قلب و سایر روشهای تشخیصی، فقط برای زمانی نیستند که بیمار دچار مشکل جدی شده باشد. این ابزارها به پزشک کمک میکنند وضعیت قلب را بهتر بشناسد و در صورت وجود مشکل، مسیر درمان را دقیقتر انتخاب کند.
باورهای اشتباه درباره سلامت قلب که باید اصلاح شوند
در سالهای فعالیت من به عنوان متخصص قلب و عروق، بارها با بیمارانی مواجه شدهام که به دلیل برخی باورهای اشتباه، مراجعه به پزشک یا بررسی وضعیت قلب خود را به تأخیر انداختهاند. یکی از مهمترین قدمها در مراقبت از قلب، اصلاح همین تصورات نادرست است؛ زیرا گاهی یک باور اشتباه میتواند باعث شود یک مشکل قابل کنترل، دیرتر تشخیص داده شود.
«اگر درد قلب ندارم، پس مشکلی ندارم»
یکی از رایجترین باورهای اشتباه این است که افراد تصور میکنند بیماری قلبی همیشه با درد شدید قفسه سینه خودش را نشان میدهد. در حالی که بسیاری از بیماریهای قلبی ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت واضح پیش بروند. برخی مشکلات مانند فشار خون بالا، گرفتگی تدریجی عروق یا بعضی اختلالات قلبی ممکن است برای مدت طولانی بدون نشانه مشخص وجود داشته باشند و تنها با بررسیهای پزشکی شناسایی شوند.
به همین دلیل، نداشتن علامت همیشه به معنای سالم بودن کامل قلب نیست. افرادی که دارای عوامل خطر مانند دیابت، فشار خون بالا، چربی خون بالا، سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا سبک زندگی پرخطر هستند، باید توجه بیشتری به سلامت قلب خود داشته باشند.
از نگاه من، یکی از مهمترین پیامهایی که باید به جامعه منتقل شود این است که پیشگیری همیشه بهتر از درمان در مراحل پیشرفته بیماری است. بررسی بهموقع و شناخت عوامل خطر میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت قلب داشته باشد.
توصیه دکتر هومان کاظمی برای مراقبت از قلب
قلب سالم نتیجه یک تصمیم لحظهای نیست؛ نتیجه توجه مداوم به بدن و شناخت درست عوامل خطر است.من، دکتر هومان کاظمی، متخصص قلب و عروق، همیشه به بیمارانم توصیه میکنم که مراقبت از قلب را به زمانی موکول نکنند که بیماری خودش را نشان داده است.شناخت عوامل خطر، انجام بررسیهای لازم، کنترل فشار خون، توجه به دیابت و چربی خون و داشتن سبک زندگی سالم، میتواند نقش مهمی در کاهش خطر بیماریهای قلبی داشته باشد. مهمترین قدم برای حفظ سلامت قلب، اقدامی است که قبل از شروع بیماری انجام میدهیم.